মাঘ বিহু (Magh Bihu)
Published on April 6, 2025
মাঘ বিহু: অসমীয়া কৃষিজীৱনৰ এক সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ
অসমীয়া সমাজৰ এটি বেলেগ পৰিচয়, গৰিমা আৰু ঐতিহ্যৰ প্ৰতীক হৈছে মাঘ বিহু। পোহৰ আৰু আনন্দৰ উৎসৱ হিচাপে বিখ্যাত এই বিহুটো পুহ মাহৰ অন্তিম দিনৰ উৰুকাৰ পৰা আৰম্ভ হৈ মাঘ মাহৰ প্ৰথম দিনটোত মেজি পোৰাৰ সৈতে বিশেষভাৱে উদযাপন কৰা হয়। অসমৰ সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মাজত সমানভাৱে আদৃত এই বিহুটো মূলতঃ কৃষিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ধান্য সংক্ৰান্তি উৎসৱ। শস্য সংগ্ৰহৰ আনন্দত কৃষকসকলে মাটিৰ ঋণ শোধ কৰিবলৈ মাঘ বিহু উদযাপন কৰে।
মাঘ বিহুৰ সময় আৰু অৰ্থ
মাঘ বিহু মকৰ সংক্ৰান্তি উপলক্ষে পালিত হয়। সূৰ্য্য মকৰ ৰাশিত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই এই উৎসৱৰ সূচনা হয়। ই এক প্ৰাকৃতিক পৰিৱর্তনৰ সময়, যেতিয়া পুহৰ জেঁঠা পৰি শস্য সংগ্ৰহৰ যুগ আৰম্ভ হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে এই সময়ছোৱা পঞ্চগ্ৰহ যুগৰ অংশ হিচাপে ধৰা হয়, য’ত সূৰ্য্য, চন্দ্ৰ, বৃহস্পতিয়ে ভিন্ন ৰাশিত প্ৰবেশ কৰে। এই পৰিৱর্তন প্ৰকৃতিত নতুন আশাৰ পোহৰ বহন কৰে।
উৰুকা: মিলনৰ পুৱতি ৰাতি
মাঘ বিহুৰ পূৰ্বদিনটো "উৰুকা" নামেৰে জনাজাত। এই দিনা গাঁওবাসী বিশেষকৈ ডেকা-তৰুণসকলে মিলি গাঁৱৰ মাঠত বা পৰিসৰত ভেলাঘৰ সাজে। বাঁহ, পৰুৱা, পাটি, কঁচা পাত, খুটি আদিৰে নিৰ্মিত এই ভেলাঘৰ হৈছে একত্ব আৰু সৌভ্ৰাতৃত্বৰ প্ৰতীক। এই ঘৰত ৰাতি সলিলে ৰন্ধা পৰম্পৰাগত বঙালী আহাৰ, বিভিন্ন পিঠা-পনা, মাছ-মানুহৰ ভোজৰ আয়োজন কৰা হয়। সান্ধ্যকালত হৈ থাকে গান-বাজনা, হৰিৰ লুট, কাহিনী-কবিতা আৰু সাৰাই কাচলিৰে পূজাৰ ব্যৱস্থা।
মেজি পোৰা: আধ্যাত্মিক উত্তৰণ
মাঘ বিহুৰ মূল দিনটোত "মেজি পোৰা" হয়। ৰাতি সাজি থোৱা ডাঙৰ বাঁহৰ গাঁথনি (মেজি) পুৱাৰ জোঁতৰত আগতকৈ নিৰ্ধাৰিত সময়ত জ্বলাই দিয়া হয়। ই আগ্নেয় উপাদানৰ জৰিয়তে অপবিত্ৰতা দহনৰ এক আধ্যাত্মিক প্ৰকাশ। এই সময়ত গাঁওবাসীয়ে মেজিৰ আগত দাঁটি দাঁটি ভক্তি আৰু সমৰ্পণৰে আগুন দিলে, সৰু-ডাঙৰ সকলো আনন্দত মাত পৰে।
লোকসাহিত্যত এই সময়ৰ সৈতে সংলগ্ন এক বাণী:
“পুহ গ’ল, মাঘ আহিল, আমাৰ মেজি জ্বলি গ’ল” – যাৰ জৰিয়তে আগন্তুক সময়ৰ বাবে শুভাশিষ আৰু কামনা প্ৰকাশ কৰা হয়।
পুৰণি কাহিনী আৰু ভাষাগত উৎস
মাঘ বিহুৰ মূল শব্দ দুটা "মেজি" আৰু "উৰুকা"ৰ ব্যুৎপত্তিগত উৎস চুতীয়া ভাষাৰ পৰা। "মেজি" আহে "মিডি-য়ে-জি"ৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ "দেৱতাৰ জুই"। "উৰুকা" শব্দটো আহে "উৰুকুবা"ৰ পৰা, অৰ্থাৎ "শেষ হ’লে” – পুহ মাহৰ শেষদিনটো চিহ্নিত কৰে। এই উৎসৱ প্ৰাচীনকালৰ পৰা চুতীয়া, আহোম, ব্ৰাহ্মণ আৰু ৰাজকীয় পৰিসৰত পালন হৈছিল।
বিশেষকৈ আহোম ৰজা স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহৰ শাসনকালত মাঘ বিহু ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাৰে উদযাপন কৰা হৈছিল। ৰাজবাৰী আৰু ৰংঘৰত আয়োজন কৰা হৈছিল বিভিন্ন ক্ৰীড়া – ম’হ-যুঁজ, কুকুৰা-যুঁজ, চৰাই-প্রশিক্ষণ ইত্যাদি। এইবোৰে মাঘ বিহুৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক তাৎপর্য অধিক বৃদ্ধি কৰিছিল।
ভোজন আৰু পৰম্পৰাগত খাদ্য
মাঘ বিহু মানেই পিঠা-পনাৰ ৰাসিক উৎসৱ। এই উৎসৱত প্ৰস্তুত কৰা হয় বহু পৰম্পৰাগত খাদ্য যেনে:
- ঘিলা পিঠা
- চুঙা পিঠা
- তিল পিঠা
- টেকেলী পিঠা
- সান্দহ, চিৰা, আখৈ, মুড়ী
- গুড়, নাড়ু, খণ্ড আদি
এইসকল খাদ্য প্ৰস্তুত কৰি প্ৰিয়জনক, আত্মীয়-স্বজনক আগবঢ়োৱা হয়। বিশেষকৈ ঘৰতে নিৰ্মিত এই আহাৰসকলৰ গন্ধ আৰু স্বাদ মাঘ বিহুৰ আনন্দক বহু গুণে বৃদ্ধি কৰে।
ধৰ্মীয়তা আৰু কৃষি পৰম্পৰা
মাঘ বিহু কেৱল খাদ্য, আনন্দ আৰু মিলনৰ উৎসৱ নহয়; ই আধ্যাত্মিকতা আৰু কৃষিভিত্তিক সমাজৰ ধৰ্মীয় সংযোজনেৰে গাঁথনি থকা উৎসৱ। মেজি পোৰাৰ সময়ত গাঁওবাসীয়ে আগ্নি দেৱতাক ধূপ-ধুনা দি সৰু মাচা বান্ধে, য’ত গীত গোৱা হয়, প্রার্থনা কৰা হয় – যেন পৰবৰ্তী বছৰত শস্য ভাল হয়, ভূমি উৰ্বৰা হয়।
এই বিহুটো অসমীয়া কৃষক সমাজৰ ধন্যতা প্ৰকাশৰ এক উপায়। ধানৰ মৌচুম শেষ হোৱাৰ লগে লগে ধন্যবাদ জ্ঞাপন আৰু উৎসৱৰ জৰিয়তে সমাজৰ সকলো স্তৰৰ লোকৰ মাজত সৌভ্ৰাতৃত্ব গঢ়ি তোলা হয়।
আধুনিক যুগত মাঘ বিহু
যদিও ই এক প্ৰাচীন উৎসৱ, তথাপি আজিও মাঘ বিহু অসমীয়া জাতিসত্তাৰ অমূল্য প্ৰতীক হিচাপে উজ্জ্বল। নগৰাঞ্চলতো বৰকৈ উদযাপন কৰা হয় – বিভিন্ন সমাজ-সংগঠন, বিদ্যালয়-কলেজ, অসমীয়া সংগঠনসমূহে মাঘ বিহুৰ অনুষ্ঠান, খাদ্য-প্ৰদৰ্শনী, ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা আৰু সাংস্কৃতিক সন্ধ্যাৰ আয়োজন কৰে।
আধুনিক যুগত এই বিহুটো সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি, একতা আৰু অসমীয়া পৰিচয়ৰ প্ৰতীক হিচাপে আগবাঢ়ি গৈছে। লগতে বুজাব পাৰে অসমীয়াৰ শেকড় ক’ত, কেনেকৈ জাতি-বিচ্ছিন্ন সময়তো একোৱাটিভাৱে থাকিব পাৰি।
উপসংহাৰ
মাঘ বিহু কেৱল এটি উৎসৱ নহয়; ই হৈছে অসমীয়া জাতিৰ কৃষিভিত্তিক সংস্কৃতি, আধ্যাত্মিক বিশ্বাস, সমাজিক একতা আৰু আনন্দৰ উৎস। উৰুকাৰ সমূহভোজ, মেজিৰ জুইৰ পবিত্ৰতা, পিঠা-পনাৰ ৰুচি, আৰু চিৰন্তন বন্ধুত্বই এই বিহুটোক যুগ যুগ ধৰি জীয়াই ৰাখিছে। আগন্তুক পুৰুষে এই পৰম্পৰাৰ গুৰুত্ব বুজি সংৰক্ষণ কৰিলে, মাঘ বিহু সদায় অসমীয়া সমাজৰ মাজত এক বিশুদ্ধ আধ্যাত্মিক আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে ৰৈ থাকিব।