মহাপুৰুষ শ্ৰী শ্ৰী মাধৱদেৱ

Published on August 8, 2025

মহাপুৰুষ শ্ৰী শ্ৰী মাধৱদেৱ (১৪৮৯-১৫৯০) অসমৰ ইতিহাসত এক অপৰিহাৰ্য ব্যক্তিত্ব। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰিয়তম শিষ্য আৰু নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ দ্বিতীয় প্ৰবৰ্তক হিচাপে খ্যাত এইজনা মহান ব্যক্তিয়ে কেৱল ধৰ্মীয় ক্ষেত্ৰতেই নহয়, অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতি আৰু সামাজিক জীৱনলৈ অবিস্মৰণীয় অৱদান আগবঢ়াই গৈছে।

জন্ম আৰু পাৰিবাৰিক পৰিচয়

১৪৮৯ চনত উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলত ৰঙাজান আৰু কাঁচিকটা নদীৰ মাজত অৱস্থিত লেতেকুপুখুৰীৰ হৰিশিঙা বৰা উজীৰৰ ঘৰত মাধৱদেৱৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম গোবিন্দগিৰি ভূঞা আৰু মাতৃৰ নাম মনোৰমা আছিল। মাধৱদেৱৰ ককায়েকৰ নাম দামোদৰ আৰু ভনীয়েকৰ নাম ঊৰ্বশী আছিল। এই ঊৰ্বশীৰ স্বামী ৰামদাসৰ সৈতে হোৱা এক ধৰ্মীয় বিতৰ্কৰ মাজেৰেই মাধৱদেৱে শংকৰদেৱৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে।

প্ৰবাদ মতে, মাধৱদেৱৰ জন্মৰ সময়ত নাইকটা কাঁচিখন পেলোৱাৰ বাবে ওচৰৰ নদীখনৰ নাম কাঁচিকটা আৰু প্ৰসূতিৰ তেজলগা কাপোৰ ধোৱাৰ বাবে ওচৰৰ জানটোৰ পানীৰ বৰণ ৰঙা হৈ পৰাত ইয়াৰ নাম ৰঙাজান হয়।

শাক্ত ধৰ্মৰ পৰা বৈষ্ণৱ ধৰ্মলৈ পৰিৱৰ্তন

শংকৰদেৱক লগ পোৱাৰ আগতে মাধৱদেৱ ঘোৰ শাক্ত ধৰ্মী লোক আছিল। এবাৰ মাতৃৰ অসুখ হোৱাত তেওঁ দেৱীৰ আগত দুটা ছাগলী বলি দিম বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ ভনীয়েকৰ স্বামী ৰামদাসে বলি প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰি তেওঁক শংকৰদেৱৰ কাষলৈ লৈ যায়।

১৫২২ চনত বেলগুৰিত শংকৰদেৱৰ সৈতে মাধৱদেৱৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ হয়। তেওঁলোকৰ মাজত সাৰে চাৰি ঘণ্টা বিতৰ্ক চলে। অৱশেষত শংকৰদেৱৰ "যথা তৰুৰ মূল নিষিঞ্চতি..." শ্লোকটিৰ যুক্তিৰ আগত মাধৱদেৱ পৰাস্ত হয় আৰু তেওঁৰ একান্ত বৈষ্ণৱ হৈ পৰে। এই ঐতিহাসিক মিলনক "মণি-কাঞ্চন সংযোগ" বুলি অভিহিত কৰা হয়।

গুৰু-শিষ্যৰ নিবিড় সম্পৰ্ক

শংকৰদেৱে মাধৱদেৱক প্ৰিয়ভাজন "বঢ়াৰ পো" সম্বোধন কৰিছিল। তেওঁক শংকৰদেৱৰ প্ৰকৃত উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ১৫৪৬ চনত শংকৰদেৱে আহোম ৰাজ্য এৰি কোচ ৰাজ্যৰ কামৰূপলৈ যাওঁতে মাধৱদেৱো তেওঁৰ লগত যায়। ১৫৬৮ চনত শংকৰদেৱে নিজৰ ওপৰত পন্থৰ সকলো দায়িত্ব দি মাধৱদেৱক একশৰণ নাম ধৰ্মৰ পৰৱৰ্তী গুৰু হিচাপে নিযুক্তি দি বৈকুণ্ঠী হয়।

জীৱনৰ বৈশিষ্ট্য

মাধৱদেৱ বৈৰাগী আছিল যদিও জীৱন বিমুখী নাছিল। জীৱনৰ প্ৰতি তেওঁৰ আছিল আস্থা আৰু সম্পূৰ্ণ জীৱনটো গভীৰ জ্ঞানান্বেষণেৰে উপভোগ কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ বিষয়-বাসনাৰ প্ৰতি উৎসাহ নেদেখুৱাইছিল যদিও নিজৰ প্ৰতিজন শিষ্যকে খেতি-বাতি বা ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰে স্বাৱলম্বী হ'বলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। পাছলৈ তেওঁ নিজেও কোচ ৰজাৰ অনুগ্ৰহত থাকি সাহিত্য আৰু ধৰ্ম চৰ্চা কৰিছিল।

মহান সাহিত্যিক প্ৰতিভা

মাধৱদেৱ বহুমুখী প্ৰতিভাৰ সম্পন্ন ব্যক্তি আছিল। তেওঁ একেধাৰে ধৰ্ম প্ৰচাৰক, শাস্ত্ৰবেত্তা, সুগায়ক, কবি, নাট্যকাৰ, অভিনেতা আৰু গীতিকাৰ আছিল। অসমীয়া সাহিত্যৰ বৈষ্ণৱ যুগৰ শ্ৰেষ্ঠ কবিসকলৰ ভিতৰত শংকৰদেৱৰ পিছতেই মাধৱদেৱৰ স্থান।

নামঘোষা - অনুপম সৃষ্টি

মাধৱদেৱৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ কীৰ্তিস্তম্ভ হ'ল "নামঘোষা"। এই গ্ৰন্থখনত এক হাজাৰটা ঘোষা থকা বাবে ইয়াক "হেজাৰী ঘোষা"ও বোলে। নামঘোষা অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যৰ এক অনুপম সৃষ্টি যি বিশ্বমানৰ দাৰ্শনিক আৰু সাহিত্যিক গুণেৰে ভৰপূৰ।

তত্ত্বমূলক গ্ৰন্থৰাজি

মাধৱদেৱে ভক্তিৰত্নাৱলী, জন্মৰহস্য, নাম-মালিকা আদি তত্ত্বমূলক গ্ৰন্থও ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থসমূহত ন বিধ ভক্তি, সৎসঙ্গৰ মহিমা, বিষ্ণুৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব আদি সম্পৰ্কে বিস্তৃত বৰ্ণনা পোৱা যায়। ভক্তিৰত্নাৱলী মাধৱদেৱৰ আৰু এক অনুপম সৃষ্টি যি সাধাৰণ গৃহস্থৰো দৈনন্দিন জীৱনত উপকাৰী।

আখ্যানমূলক সাহিত্য

মাধৱদেৱৰ আখ্যানমূলক ৰচনাৰ ভিতৰত আদিকাণ্ড ৰামায়ণ আৰু ৰাজসূয় কাব্য উল্লেখনীয়। শংকৰদেৱৰ আদেশক্ৰমে তেওঁ বাল্মীকি ৰামায়ণৰ আদিকাণ্ড অসমীয়া ভাষালৈ অনুবাদ কৰে।

নাট্যকাৰ মাধৱদেৱ

মাধৱদেৱে শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাল্য লীলাক আধাৰ কৰি একাধিক ঝুমুৰা নাট ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰসিদ্ধ নাটসমূহৰ ভিতৰত "চোৰধৰা", "পিম্পৰা গুচোৱা", "ভোজন বিহাৰ", "কোটোৰা খেলা", "অৰ্জুন ভঞ্জন" আদি অন্যতম। এই নাটসমূহে অসমীয়া নাট্য সাহিত্যলৈ অনন্য অৱদান আগবঢ়াইছে।

"চোৰধৰা" মাধৱদেৱৰ এক বিখ্যাত ঝুমুৰা যি শিশু কৃষ্ণৰ মাখন চুৰিৰ কাহিনী আধাৰ কৰি ৰচিত। ১৫৫৭ চনৰ ভিতৰত এই নাটখন ৰচনা কৰা বুলি অনুমান কৰা হয়।

বৰগীত আৰু অন্যান্য সংগীত

মাধৱদেৱে প্ৰায় নকুৰি এঘাৰটা বৰগীত ৰচনা কৰিছিল বুলি প্ৰবাদ আছে। এই বৰগীতসমূহে অসমীয়া ধ্ৰুপদী সংগীতলৈ অনন্য অৱদান আগবঢ়াইছে। তেওঁ সংগীত ক্ষেত্ৰত শংকৰদেৱে সৃষ্টি কৰা ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাতা

মাধৱদেৱে বৰপেটা সত্ৰ (১৫৮৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বৰপেটা সত্ৰ আজিও অসমৰ এক প্ৰধান ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। তেওঁ শ্ৰীমথুৰা দাস বুঢ়া আতাক বৰপেটা সত্ৰৰ প্ৰথম সত্ৰাধিকাৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল।

সামাজিক অৰিহণা

মাধৱদেৱে অসমীয়া সমাজত জাতি-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলোকে একশৰণ নামধৰ্মত স্থান দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ নামঘৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ মাধ্যমেৰে সামাজিক একতা আৰু সাংস্কৃতিক চেতনা বৃদ্ধিত অৰিহণা আগবঢ়াইছিল।

শেষ জীৱন আৰু মৃত্যু

মাধৱদেৱে কোচবিহাৰৰ ভেলা সত্ৰত তেওঁৰ জীৱনৰ শেষ সময়ছোৱা অতিবাহিত কৰিছিল। ১৫৯৬ চনত কোচবিহাৰত ১০৭ বছৰ বয়সত এইজনা মহাপুৰুষৰ দেহাৱসান ঘটে।

উত্তৰাধিকাৰ আৰু প্ৰভাৱ

মাধৱদেৱৰ প্ৰভাৱ কেৱল তেওঁৰ জীৱনকালতেই সীমাবদ্ধ নাছিল। তেওঁৰ সৃষ্টিৰাজি আৰু আদৰ্শ আজিও অসমীয়া সমাজত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰি আছে। তেওঁৰ জন্মস্থান লেতেকুপুখুৰীত আজিও তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ সমাগম ঘটে। বৰপেটা সত্ৰত প্ৰতিবছৰ তেওঁৰ আৱিৰ্ভাৱ তিথি আৰু তিৰোভাৱ তিথি উদযাপন কৰা হয়।

আধুনিক কালত শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ কলাক্ষেত্ৰ (নাৰায়ণপুৰ), মাধৱদেৱ বিশ্ববিদ্যালয় আদি প্ৰতিষ্ঠানৰ নামকৰণৰ মাধ্যমেৰে এইজনা মহাপুৰুষৰ স্মৃতি ৰক্ষা কৰা হৈছে।

সিদ্ধান্ত

মহাপুৰুষ শ্ৰী শ্ৰী মাধৱদেৱ অসমীয়া জাতিৰ জীৱনত এক চিৰস্মৰণীয় ব্যক্তিত্ব। তেওঁ কেৱল একজন ধৰ্মীয় গুৰুই নাছিল, বৰং এজন মহান সাহিত্যিক, নাট্যকাৰ, কবি, সমাজ সংস্কাৰক আৰু সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্ব আছিল। তেওঁৰ অৱদান কেৱল একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নাছিল, বৰং অসমীয়া ভাষা-সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক একতাৰ ক্ষেত্ৰতো অতুলনীয় আছিল। আজিও তেওঁৰ আদৰ্শ আৰু সৃষ্টিৰাজিয়ে অসমীয়া জাতিক পথ প্ৰদৰ্শন কৰি আছে।