কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা: অসমৰ এক অনন্ত কলাসাধক আৰু বিপ্লৱী মনীষী
Published on August 10, 2025
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, যাক অসমীয়াই সন্মানসূচক "কলাগুৰু" উপাধিত অভিহিত কৰে, অসমৰ এক অমূল্য সাংস্কৃতিক তথা ঐতিহাসিক ব্যক্তিত্ব। তেওঁ ১৯০৯ চনৰ ৩১ জানুৱাৰীত বেঙ্গল প্ৰেছিডেন্সিৰ ঢাকাত জন্মগ্ৰহণ কৰে। ৰাভা ঔন্সৰ কলা আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত বহুমুখী প্রতিভাধৰ আছিল; কবি, নাট্যকাৰ, সংগীতজ্ঞ, নৃত্যবিদ, চিত্ৰকাৰ, অভিনেতা আৰু সংগঠক হিচাপে তেওঁ অসমীয়াৰ সংস্কৃতিৰ গভীৰ সমৃদ্ধি সাধন কৰিছিল। লগতে তেওঁ এগৰাকী মুক্তিযোদ্ধা তথা বিপ্লৱী নেতা আছিল, যিয়ে ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ বাবে নিজৰ জীৱন উৎসৰ্গা কৰিছিল।
শৈশৱ আৰু শিক্ষাজীৱন
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পিতা গোপাল চন্দ্ৰ মুছাহাৰী সংগীতৰ প্ৰতি আগ্ৰহী আছিল। সেই পৰিপ্ৰেক্ষিতত ৰাভাই অতি সৰু বৃদ্ধিত শাস্ত্ৰীয় গীত, নৃত্য আৰু সংগীত শিক্ষা লাভ কৰে। ঢাকাত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি তেজপুৰ হাইস্কুলৰ পৰা প্ৰথম বিভাগত প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হৈছিল। পাছত কলিকতাৰ চেণ্ট পল' কলেজত আই. এছ. চি.ত প্রথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। পঢ়াই চলা কালতে ৰাভাই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু বিপ্লৱী কমিউনিষ্ট দলৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে, যাৰ বাবে কাৰাবাসলৈও গৈছিল।
সাংস্কৃতিক অৱদান
ৰাভাৰ সাংস্কৃতিক কৰ্মজীৱন বহুমুখী। তেওঁ বহুতো গীত ৰচনা কৰিছিল—মুঠ ১৩৭ খন গীতৰ সংকলন "বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচনা সম্ভাৰ"ত সন্নিবিষ্ট। তেওঁৰ গীতৰ বিষয়বস্তুত প্ৰেম, প্ৰকৃতিৰ অপূৰ্ব চিত্র, ঐতিহ্যৰ গৌৰৱ আৰু বিপ্লৱী ভাব সেউজীয়া আছিল। তেওঁৰ "মোৰ কবিতাৰ ছন্দ লাগি", "টিলাই টিলাই ঘূৰি ফুৰে উলাহেৰে", "নাহৰ ফুলে নুশুৱাই" আদি বহুত গীত গীতিকা অসমীয়াৰ হৃদয়ত বিশেষ স্থান দখল কৰিছে।
ৰাভাই তাণ্ডৱ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰি কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক “কলাগুৰু” উপাধি প্ৰদান কৰে, যি নামেই আজিও তেওঁক পৰিচয় দিয়ে। লগতে তেওঁ ছাত্ৰজীৱনত জ্যোতিপ্রসাদ আগৰৱালাৰ নাটকত অংশ লৈ নাটক-নৃত্যৰো প্রচাৰ-প্ৰচাৰ কৰে। সংগীত, নাট্য আৰু নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰত তিনি বছৰীয়া অধ্যয়নৰ ফলস্বৰুপ, ৰাভাই অসমৰ শ্ৰেষ্ঠ সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্বৰূপে পৰিগণিত হয়।
ৰাজনৈতিক জীৱন আৰু বিপ্লৱী কাৰ্যকলাপ
১৯৪৫ চনৰ শেষত ৰাভাই ভাৰতৰ বিপ্লৱী কমিউনিষ্ট দলৰ সৈতে যুক্ত হয়। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰিলেও ৰাভাই এই স্বাধীনতা মিছা বুলি ঘোষণা কৰে, কাৰণ দৰিদ্ৰ আৰু নিপীড়িত শ্ৰেণীসকলৰ মুক্তি সেই স্বাধীনতাত থকা নাছিল। ১৯৪৮ চনত তেওঁ আত্মগোপন অৱস্থাত ৫ বছৰৰ অধিক সময় থাকিলে ১৯৫২ চনত ধৰাও পৰে। ৰাজ্য চৰকাৰৰ কঠোৰ দমন নীতিৰ পিছতো ৰাভাই নিজৰ ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ বাবে সংগ্ৰাম অব্যাহত ৰাখে।
সাংস্কৃতিক সংগঠক আৰু কলাৰ প্ৰতিমূৰ্তি
ৰাভা সংগীতৰ লগতে চিত্ৰকলাতো প্ৰতিভা প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁ সংগীত পৰিচালনা, কথাছবিৰ নিৰ্মাণ, আৰু নাট্য-সংগঠনত নেতৃত্ব বহন কৰিছিল। তেওঁৰ সাংস্কৃতিক সম্পদ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ঐতিহ্য অৱলম্বন কৰি আজিও বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠাসমূহত সুমৃদ্ধ হৈ আছে। বিষ্ণু ৰাভা বঁটাৰূপে অসম চৰকাৰে তেওঁক স্মৰণ কৰে, যিটো প্ৰতিবছৰ অসমৰ সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত দাঙি ওঠা ব্যক্তিসকলক প্ৰদান কৰা হয়।
অন্তিম জীৱন আৰু স্মৃতি
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ মৃত্যুৰ দিন ২০ জুন ১৯৬৯, যাক অসমত বিষ্ণু ৰাভা দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটোৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক উত্তৰণ আৰু সংগ্ৰামী মন্মথক সৰ্বসাধাৰণৰ মাজত স্মৰণীয় কৰি তোলে। তেওঁৰ নাম আৰু কৃষ্টি আজিও অসমীয়া মনলৈ জ্বলজ্বলীয়া পোন আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ বাবে প্ৰেৰণা।
সঁচাকৈয়ে, কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা অসমীয়া কলা, সাহিত্য, নাট্য আৰু সংগীতৰ জগতত এক বিকাশক শক্তি। তেওঁৰ জীৱনযাত্ৰা নিজস্ব প্ৰতিভা আৰু জাননীকে মিলিত কৰি এনে স্বপ্ন দেখুওৱা যে, সংস্কৃতি আৰু মুক্তি সংগ্ৰামৰ মাজত সংহতি আনিবলৈ সক্ষম। এজন সৃষ্টিশীল কলা সাধক হিচাপে তেওঁ অসমীয়া মন আৰু হৃদয়ত চিরসেউজ হৈ থাকিব।
এই মহৎ সৃষ্টিশীল ব্যক্তিত্বৰ জীৱন-সংগ্ৰাম আৰু অৱদানৰ ইতিহাস অসম সংস্কৃতিৰ অনন্ত আলোয় প্ৰতিচ্ছন্ন হয়ে থাকে।