অসম ৰত্ন ড° ভূপেন হাজৰিকা – সংগীত-সূৰ্যৰ জীৱনৰ এক চিৰজীৱন্ত গাঁথা
Published on April 7, 2025
ভূমিকা
“অসম আমাৰ ৰূপহী, গুণৰো নাই শেষ…” এই গীতৰ প্ৰতিটো শব্দতেই আছে অসমৰ মৰম, গৰ্ব আৰু ঐতিহ্য। গানে গানে অসমীয়া জাতি চিৰদিনে গৰ্বান্বিত। এই গানের স্ৰষ্টা ড° ভূপেন হাজৰিকা আছিল যে, যি নাম মাথোঁ সংগীতৰ সৈতে সীমাবদ্ধ নহয়। তেওঁ আছিল একাধাৰে গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, কণ্ঠশিল্পী, কবি, চিন্তাশীল ব্যক্তি আৰু আধুনিক অসমীয়া জাতিৰ পথপ্ৰদৰ্শক। তেওঁৰ গীতসৃষ্টিত সমাজ, সংস্কৃতি, আৰু মানুহৰ মাজত থকা সময়-কথা, দুখ-সুখ, আশা-আকাংক্ষা আৰু মানৱতাৰ গভীৰতা স্পষ্টভাৱে পৰিস্ফুট হয়। অগ্ৰজ পৰ্যায়ৰ শিল্পীভাৱে, তেওঁ অসমীয়াৰ মনত এক অনন্য স্থান অধিকাৰ কৰি আছে।
জন্ম আৰু শিক্ষা
ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ জন্ম ১৯২৬ চনৰ ৮ ছেপ্তেম্বৰ তাৰিখে শদিয়া, অসমত। পিতৃ আছিল নীলকান্ত হাজৰিকা, মাতৃ শান্তিপ্রিয়া হাজৰিকা। শৈশৱকাল চিকিৎসা, ধৰ্মীয়, শিক্ষামূলক পৰিবেশত কটাইছিল যাৰ ফলত তেওঁৰ মন-মানসিকতাৰ লগতে সাংস্কৃতিক বিকাশ পায়। আৰম্ভণিতে শদিয়া আৰু তাৰপিছত তেজপুৰত বিদ্যালয় শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ সংগীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় আৰু বিভিন্ন সামাজিক-সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত অংশগ্রহণ কৰে। কটন কলেজত ইণ্টাৰমিডিয়েট উত্তীৰ্ণ কৰি বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয় (BHU)ৰ পৰা স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ (ৰাজনীতি বিজ্ঞানত) লাভ কৰে। পিছত উচ্চশিক্ষাৰ বাবে আমেৰিকাৰ কেনে-খ্যাত কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত গমন কৰি “Mass Communication” আৰু “Education”-ত ডক্টৰেট গ্ৰহণ কৰে। এই বিদেশী শিক্ষাৰ গভীৰ প্ৰভাৱ তেওঁৰ চিন্তা-চেতনাত পৰিলক্ষিত হৈছিল।
ব্যক্তিগত জীৱন
নিউইয়র্কত শিক্ষা লাভ কৰা সময়ছোৱাত তেখেতে প্ৰিয়ম্বদা পেটেল নামৰ গুজৰাটী এটি মহিলাক বিবাহ কৰে, যদিও এই দাম্পত্যজীৱন স্থায়ী হোৱা নাছিল আৰু শেষত বিবাহ বিচ্ছেদ হয়। তেওঁ নিজৰ সমস্ত জীৱন সংগীত, সাহিত্য আৰু জনসেৱাত উৎসৰ্গা কৰিছিল। সংগীতৰ “প্ৰেমিক অসমীয়া”, “মানৱতাবাদী” সত্ত্বাই মহিমা আনে তেওঁৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ব্যক্তিগত জীৱনৰ উপৰিও সদায়ে সমাজ, সাহিত্য আৰু লোকসংস্কৃতিৰ উন্নয়ন চিন্তা কৰিছিল। বন্ধুতা, সদালাপিতা, সাধাৰণ মানুহৰ দৰে সহজ জীৱন থকিব বিচাৰিছিল।
কর্মজীৱন আৰু সাহিত্যিক-সাংস্কৃতিক অৱদান
ড° ভূপেন হাজৰিকা শিক্ষক, সাংবাদিক, নাট্য পৰিচালক, গীতিকাৰ, কবি, কণ্ঠশিল্পী আৰু ৰাজনৈতিক ব্যক্তিত্বৰূপে পৰিচিত আছিল। তেওঁ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ “শকুন্তলা”, “প্রতিধ্বনি”, “লটি-ঘটি”, “চামেলী মেমচাহাব”, “সীমানা পেৰিয়ে” আদি ছবিত সংগীত কৰিছিল। এই ছবিসমূহে ৰাষ্ট্ৰীয় তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসৰত অসমীয়া সংগীত-সংস্কৃতি চিনাকী কৰোৱাইছে। ড° হাজৰিকাৰ গানত শ্ৰমিক, কৃষক, দুখীয়া, শোষিত-নিপীড়িতৰ ভাব উদ্ভাসিত হয়। তেওঁৰ “Bistirna Parore”, “Manuhe manuhor babe”, “Ganga amar maa”, “Dil hoom hoom kare…” আদি গানে কেৱল অসমীয়া নহয়, সমগ্ৰ ভাৰতীয় তথা বিশ্বজনগোষ্ঠীৰ হৃদয় জিনিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
অসমীয়া সংগীতক মূলধাৰাৰ উচ্চতালৈ নতুন ভাৱে পৰিচয় কৰাই দিছে। বাংলা, হিন্দী, অসমীয়া আদিত তেখেতৰ অনুপম গানৰ সৃষ্টিৰ জৰিয়তে ওপজা “মানৱতাবাদ”, “ভ্রাতৃত্ববোধ”, “জাতি-সমাজৰ একতা”-ৰ বাণীসমূহ অম্লান হৈ আছে। তেওঁৰ গীতিকাব্যত, সংগীতৰ সুৰত, লগতে উচ্চাৰিত শব্দৰ তীক্ষ্ণতাত সমাজ-বাস্তৱতা, সংস্কৃতি-গৰ্ব, আৰু বৈচিত্র্যৰ প্ৰেম ফুটে উঠিছিল।
চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত
১৯৩৯ সালের পৰা “ইন্দ্রমালতী” ছবিসূটীৰ শিশুশিল্পী ৰূপেই হাজৰিকাৰ চৰ্চিত কন্ঠযাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল। তাৰপিচত নিজে কণ্ঠ দিয়াৰ উপৰিও বহু ছবিত সংগীত সূচনা, গীত, সংগীতালি, চিত্রনাট্য লিখিছে। “শকুন্তলা”(১৯৬১), “লটি-ঘটি”, “প্রতিধ্বনি”-ত সংগীত পৰিচালক এবং গীতিকাৰ হিচাপে আঞ্চলিক-ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। হিন্দী সিনেমাৰ জগততো তেওঁ নিজৰ দাপট প্ৰদৰ্শন কৰে। “Rudaali”, “Ek pal”, “Daman”-ত সংগীত পৰিচালনা কৰি “Dil hoom hoom kare…” জীৱনমুখী অনুভূতিৰ ক্ৰন্দন সৃষ্টি কৰে, যাৰ বাবেই বিশ্বজনমতত অধিক প্ৰিয়তা লাভ কৰে। সংগীতৰ লগতে তেখেতে দৰ্শন, চিন্তাধাৰা, মানৱীয় কৰুণা, ভৱিষ্যতৰ স্বপ্ন দূৰদৃষ্টিাৰে প্ৰতিফলিত কৰিছিল।
সন্মান আৰু বঁটা
ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ অনবদ্য যিকোনো উৎসৰ্গা আৰু অবদানৰ বাবে একাধিক পুৰস্কাৰ আৰু সন্মান লাভ কৰে।
- ১৯৭৭: পদ্মশ্ৰী
- ১৯৯৩: অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি
- ১৯৯৮: দাদা সাহেব ফাল্কে বঁটা (ভারতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান)
- ২০০১: পদ্মভূষণ
- ২০০৮: সাহিত্যাচাৰ্য বঁটা
- ২০১১: মৃত্যুৰ পিছত বাংলাদেশৰ মুক্তিযোদ্ধা সন্মান
- ২০১৯: মৰণোত্তর ভাৰতৰ সর্বোচ্চ বঁটা “ভাৰত ৰত্ন”
তেওঁৰ কৃতি, চিন্তাধাৰা আৰু সৃষ্টিকলা গৌৰৱজনকভাৱে অসমীয়া জাতিত কৈ নথকা বোৰৰ অন্যতম।
ইহলীলা সম্বৰণ
ড° ভূপেন হাজৰিকা ২০১১ চনৰ ৫ নৱেম্বৰত শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে। তেতিয়াৰ সময়ত ফেলে অহা “অশ্ৰু-ধাৰা” কেৱল অসম নহয়, সমগ্ৰ বিশ্বৰ সংগীত, সাহিত্য, সংস্কৃতি অনুরাগীক দগ্ধ কৰিছিল। মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ আছিল ৮৫ বছৰ বয়সৰ। মৃত্যুৰ পিছতো তেওঁৰ গীত-বাণী, সাহিত্যমূল্য, সামাজিক অৰ্থবোধ অসমীয়া জাতিৰ আত্ম-CONSCIOUSNESS-ত সদাসজাগ হৈ আছে।
উপসংহাৰ
ড° ভূপেন হাজৰিকা মাথোঁ এজন গায়ক, কবি, সংগীতকাৰ নহয়; তেওঁ আছিল অসমীয়া জাতিৰ আত্মাৰ কণ্ঠস্বৰ। সংগীতৰ জৰিয়তে যি সামাজিক, মানৱীয়, আৰু সাংস্কৃতিক চেতনাৰে পুরো অসম তথা ভাৰতবৰ্ষক জাগ্ৰত কৰিল; সেই দৃষ্টান্ত বিশ্বত দুষ্প্ৰাপ্য। তেওঁ আমাৰ অসম ৰত্ন – এক চিৰজীৱন্ত কিংবদন্তী। তেওঁৰ সংগীত, সাহিত্য, উদ্যোগ আৰু মানৱতা চেতনাই অনাগত সময়তো অসমৰ নতুন প্ৰজন্মক প্ৰেরণা আৰু আত্মবিশ্বাস যুগাই গৈ থাকিব। “ভূপেন-মন” সদায়ে বাচি থাকিব অসমৰে, ভাৰতীয় সংগীত-সাহিত্য-সংস্কৃতিৰে।